Jeśli masz za sobą wiele diet i prób odchudzania, bardzo możliwe, że zaczynasz tracić wiarę w to, że tym razem może się udać… Natomiast to, że masz za sobą wcześniejsze próby odchudzania, wcale nie jest Twoją słabością. Może być Twoim największym atutem – pod warunkiem, że spojrzysz na nie nie jak na porażki, ale jak na źródło bardzo konkretnych informacji o sobie.
Bo każda próba, nawet ta niedokończona, pokazuje coś ważnego: co działało, co było dla Ciebie trudne i w jakich momentach najłatwiej było „wypaść z diety”. I to właśnie te informacje są kluczowe, jeśli chcesz w końcu schudnąć skutecznie i bez efektu jojo.
Dlaczego dieta nie działa w dłuższej perspektywie?
Wiele osób szuka odpowiedzi na pytanie: dlaczego dieta nie działa? albo dlaczego odchudzanie zawsze kończy się tak samo? Najczęściej problem nie polega na tym, że nie potrafisz schudnąć.
Problem polega na tym, że większość diet działa tylko w określonych warunkach – wtedy, kiedy:
- masz więcej czasu
- masz energię
- jesteś zmotywowana
- Twoje życie jest w miarę poukładane
A życie takie nie jest przez cały czas. Pojawiają się wyjazdy, stres, zmęczenie, spotkania z bliskimi czy bardziej wymagające okresy w pracy. I jeśli sposób odżywiania nie jest dopasowany do takich sytuacji, to prędzej czy później przestaje działać.
To właśnie dlatego wiele osób doświadcza efektu jojo – nie dlatego, że robią coś „źle”, ale dlatego, że ich sposób działania nie był przygotowany na realne życie.
Zamiast zaczynać od nowa… zatrzymaj się na chwilę
Zamiast patrzeć na swoje wcześniejsze diety jako całość, warto przyjrzeć się jednemu, bardzo konkretnemu momentowi:
kiedy dokładnie kończyłaś dietę?
W wielu przypadkach okazuje się, że przez pewien czas wszystko funkcjonowało dobrze. Pojawiały się efekty, była kontrola, było poczucie, że „tym razem się uda”. Dopiero w określonym momencie coś się zmieniało.
Dla jednej osoby będzie to wyjazd lub wakacje, które zaburzają rutynę. Dla innej spotkania rodzinne, gdzie pojawia się trudność w trzymaniu się wcześniejszych założeń. Ktoś inny zauważy, że największym wyzwaniem jest stres i brak czasu, a jeszcze ktoś — że kluczowy moment pojawia się wtedy, gdy spada motywacja.
To są właśnie tzw. „czułe punkty”, czyli sytuacje, które powtarzają się przy kolejnych próbach i które mają największy wpływ na to, czy dieta zostanie utrzymana.
I co ważne – badania pokazują, że jednym z kluczowych elementów skutecznego odchudzania jest właśnie obserwowanie i analizowanie własnych zachowań (tzw. self-monitoring). Czyli zauważanie, co działa, a co nie – i wyciąganie z tego wniosków na przyszłość.
Najczęstsze przyczyny przerywania diety
Zamiast szukać kolejnej „idealnej diety”, dużo większy sens ma zatrzymanie się i przyjrzenie temu, w jakich momentach Twoje wcześniejsze próby się kończyły. Bardzo często są to konkretne, powtarzalne sytuacje.
Zanim przejdziesz do rozwiązań, warto pamiętać o jednej rzeczy: dobrze jest znaleźć takie strategie, które będą dopasowane do Ciebie i Twojego życia. W pracy z dietetykiem łatwiej jest je dobrać indywidualnie, ale nawet działając samodzielnie, możesz się nad tym zastanowić i wypracować własne sposoby. Poniższe przykłady potraktuj jako inspirację – nie jako jedyne słuszne rozwiązania.
1. Spotkania z rodziną i znajomymi
To jedna z najtrudniejszych sytuacji, bo jedzenie łączy się tutaj z relacjami, emocjami i często presją ze strony innych. Badania pokazują, że w towarzystwie innych osób potrafimy zjeść nawet o 30–50% więcej niż wtedy, gdy jemy sami. Nic więc dziwnego, że spotkania rodzinne czy wyjścia ze znajomymi są jednym z najczęstszych momentów, w których dieta się „rozjeżdża”.
Co możesz zrobić inaczej:
- zabierz coś od siebie – np. hummus z warzywami albo sałatkę – dzięki temu masz pewność, że będzie coś, co możesz zjeść bez wyrzutów sumienia i bez poczucia, że jesteś „skazana” na to, co akurat jest na stole. To też bardzo miły gest wobec gospodarza – ja osobiście zawsze to doceniam, kiedy goście przynoszą coś od siebie 😊
- zacznij uczyć się asertywności przy stole – prostego, spokojnego odmawiania bez tłumaczenia się i poczucia winy. Pomyśl: czy zdarzyło Ci się kiedyś, że ktoś odmówił Ci jedzenia? Czyli da się! I co wtedy – czy uznałaś to za coś dziwnego albo niegrzecznego? Najczęściej nie. To jest normalne i akceptowalne – a bardzo często to tylko w naszej głowie pojawia się przekonanie, że „tak nie wypada”.
2. Brak czasu i natłok obowiązków
Kiedy dzień robi się intensywny, a lista zadań rośnie, jedzenie często schodzi na dalszy plan. Pojawia się przypadkowość, sięganie po to, co akurat jest pod ręką albo długie przerwy między posiłkami. Bez przygotowania takie momenty bardzo łatwo kończą dietę.
Co możesz zrobić inaczej:
- miej zawsze przy sobie awaryjne przekąski – w torebce, samochodzie czy pracy (np. porcjowane orzechy, baton proteinowy) – takie sytuacje bardzo często pojawiają się nagle, więc dobrze być przygotowaną na nieoczekiwane
-
ustal swój „plan minimum” na trudniejsze dni – czyli najprostsze rzeczy, które jesteś w stanie utrzymać mimo braku czasu (np. zjedzenie 3 posiłków, dorzucenie warzyw chociaż do jednego posiłku, unikanie długich przerw między jedzeniem)
Taki plan minimum daje poczucie, że nawet w gorszym dniu nie wypadasz całkowicie z rytmu, tylko nadal trzymasz się podstaw.
3. Wyjazdy i wakacje
Wyjazdy bardzo często rozbijają to, co było poukładane. Znika codzienny schemat, pojawia się więcej spontanicznych decyzji i łatwo wejść w tryb „na żywioł”. I to właśnie ten brak przygotowania najczęściej powoduje, że dieta się kończy.
Co możesz zrobić inaczej:
- Jeśli masz dostęp do szwedzkiego bufetu, nałóż od razu swoją porcję na talerz i nie dokładaj kilka razy – to prosty sposób, żeby nie stracić kontroli nad ilością jedzenia
- jeszcze przed wyjazdem sprawdź w Google Maps, jakie restauracje są w okolicy i co mają w menu – dzięki temu nie będziesz zdana na przypadek i łatwiej podejmiesz decyzję na miejscu
Jak przygotować się na trudne momenty w odchudzaniu?
Jeśli chcesz schudnąć skutecznie i uniknąć efektu jojo, kluczowe jest podejście, które uwzględnia Twoje realne życie. Pierwszym krokiem jest analiza wcześniejszych prób. Zastanów się:
- w którym momencie najczęściej przerywałaś dietę
- co wtedy się działo
- co było dla Ciebie najtrudniejsze
Dopiero na tej podstawie masz szansę zbudować plan, który będzie miał szansę działać długoterminowo. Zamiast planować tylko „idealne dni”, warto przygotować się również na te trudniejsze.
Twoje wcześniejsze diety to Twoja przewaga!
Osoba, która nigdy wcześniej się nie odchudzała, nie ma wiedzy o tym, co będzie dla niej trudne. Ty tę wiedzę już masz! Wiesz co było dla Ciebie stosunkowo łatwe, co sprawiało największą trudność i w jakich momentach pojawia się największe ryzyko.
I to jest ogromna przewaga. Jeśli wykorzystasz te doświadczenia, Twoje kolejne podejście do odchudzania może być dużo łatwiejsze!
Bo badania pokazują też, że osoby, które utrzymują efekty, to nie te „najbardziej zmotywowane”, ale te, które wypracowały konkretne strategie i nawyki dopasowane do swojego życia.
Podsumowanie
Twoje wcześniejsze próby nie są dowodem na to, że nie potrafisz schudnąć. Są dowodem na to, że: próbowałaś, zdobyłaś doświadczenie, nauczyłaś się czegoś o sobie. I właśnie to doświadczenie może być kluczem do tego, żeby tym razem zrobić to inaczej.
Skuteczne odchudzanie polega na wyciąganiu wniosków i budowaniu sposobu odżywiania, który działa nie tylko wtedy, kiedy wszystko jest idealnie, ale również wtedy, kiedy pojawia się prawdziwe życie.
Bibliografia:
- Burke, L. E., Wang, J., & Sevick, M. A. (2011). Self-monitoring in weight loss: A systematic review of the literature. Journal of the American Dietetic Association, 111(1), 92–102. https://doi.org/10.1016/j.jada.2010.10.008
Wing, R. R., & Phelan, S. (2005). Long-term weight loss maintenance. The American Journal of Clinical Nutrition, 82(1 Suppl), 222S–225S. https://doi.org/10.1093/ajcn/82.1.222S
Butryn, M. L., Phelan, S., Hill, J. O., & Wing, R. R. (2011). Consistent self-monitoring of weight: A key component of successful weight loss maintenance. Obesity (Silver Spring), 19(12), 2193–2199. https://doi.org/10.1038/oby.2011.230
Higgs, S. (2015). Social norms and their influence on eating behaviours. Appetite, 86, 38–44. https://doi.org/10.1016/j.appet.2014.10.021
